Dilma Cruz Canales

Dilma desexa compartir os seus coñecementos con outras mulleres rurais para que máis familias atopen na agricultura agroecolóxica unha oportunidade de desenvolvemento, benestar e autonomía.

Dilma é labrega agroecolóxica, parteira e gardiá das sementes crioulas. Ten 48 anos, é nai de catro fillos e vive na comunidade de Moropocay, no municipio de Nacaome (Valle), en pleno corredor seco hondureño. Alí leva anos remando contra a corrente da agricultura convencional, conservando as sementes propias da súa zona e as prácticas agrícolas que herdou de xeracións anteriores. Cando ten compromisos fóra da comunidade, comeza a traballar ás tres da mañá para deixar listas as tarefas da casa e da finca. O seu home comparte con ela os coidados e apóiaa no seu liderado.

É tamén integrante da Asociación de Produtores Experimentadores de Moropocay (APROEM), que desde hai máis dunha década impulsa a agroecoloxía e a experimentación campesiña. Co tempo, o seu compromiso coa aprendizaxe colectiva e co coidado da súa comunidade fíxoa un referente para outras mulleres da zona:

• É parteira e, na súa comunidade, exerce un labor semellante ao dunha curandeira comunitaria: acompaña embarazos e partos e coida da saúde das súas veciñas e veciños.
• É unha gran coñecedora das plantas medicinais, un saber que aprendeu da súa avoa por tradición oral e que mantén vivo a través da práctica e da memoria. Na súa finca destaca unha parcela de plantas medicinais coas que elabora remedios naturais.
• Conserva sementes de millo, feixón, maicillo e outros cultivos que forman parte do patrimonio agrícola e cultural de Moropocay. Así reduce a dependencia das sementes comerciais.
• Ademais, mantén froiteiras, hortas de tempada, aves de curral e gando vacún. É un sistema diversificado que une o coñecemento ancestral coa resiliencia fronte á variabilidade climática.
• Transforma os excedentes da colleita en encurtidos e tamales de galiña para a venda. Así reduce as perdas e diversifica os ingresos do fogar.
• Participa na Caixa Rural de Aforro e Crédito Bendición de Dios e é Vogal do Patronato da comunidade de El Rincón, onde toma parte nas decisións e na xestión de iniciativas de beneficio colectivo.

Ela está convencida de que o coñecemento compartido é a mellor ferramenta para o desenvolvemento das comunidades rurais. O seu soño é seguir fortalecendo a súa parcela de plantas medicinais, ampliar a diversidade de cultivos da súa finca e transmitir o que sabe a outras mulleres rurais. Quere que máis familias atopen na agroecoloxía un camiño cara á autonomía e á soberanía alimentaria. A súa filla máis nova, de 13 anos, é unha das súas grandes motivacións, e Dilma soña con vela convertida nunha profesional.